Talasemi, kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşıyan bileşeni olan hemoglobinin alfa ve beta zincirindeki bozukluktan kaynaklanan genetik bir hastalık grubudur. Otozomal resesif geçiş gösterir. Yani hastalığın bir sonraki nesle aktarılması için her iki ebeveynin de hastalıktan etkilenmesi veya taşıyıcı olması gerekmektedir. Anne ve babanın ikisi de taşıyıcı ise çocuklarının %25 ihtimalle hasta, %50 ihtimalle de taşıyıcı doğma riski vardır. Tam sıklığı bilinmemekle birlikte dünya üzerinde yaklaşık 100 milyon insanın talasemi ile ilişkili genleri taşıdığı ve her yıl 300.000'den fazla bebeğin hastalık tanısı aldığı belirtilmektedir. Özellikle Akdeniz, Orta Doğu, Güneydoğu Asya ve Afrika bölgelerinde daha yaygındır.
Hemoglobin zincirindeki kusurlara bağlı olarak kırmızı kan hücrelerinde eksiklik meydana gelir. Eksikliğin türüne göre hastalığın şiddeti değişebilir. Bu tablo klinikte yorgunluk, halsizlik, sarılık, solukluk, karaciğer ve dalakta büyüme ve özellikle yüz kemikleri başta olmak üzere kemiklerde deformasyon bulgularıyla karşımıza gelebilir.
Bir hemoglobinopati olan talasemi, bir hastalık olmasının ötesinde, kişilerin yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ve tedavi edilmediği takdirde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir halk sağlığı sorunudur. Bu nedenle ilk amacımız hastalığın önlenmesi olmalıdır. Ülkemizde de dünyada olduğu gibi bu konuda çeşitli adımlar atılmıştır.
1993 yılında ‘Kalıtsal Kan Hastalıkları ile Mücadele Kanunu’ çıkarılmış ve çeşitli illerde Talasemi merkezleri kurulmuştur. Bu kanuna dayanarak 2002 yılında ‘Kalıtsal Kan Hastalıklarından Hemoglobinopati Kontrol Programı ile Tanı ve Tedavi Merkezleri Yönetmeliği’ yayımlanmıştır. Bu programın hedefleri toplum taraması, genetik danışma, toplumsal farkındalık yaratılması, doğum öncesi tanı ve tedavi yöntemleri kullanılarak bu hastalığa sahip hasta bireylerin doğumunun uygun yöntemler ile önlenmesi, mevcut hastaların yaşam sürelerini uzatıp yaşam kalitelerinin arttırılması ve programın yürütüldüğü illerde tüm çiftlerin evlilik öncesinde hemoglobinopatiler yönünden taranmasıdır. Bu program 2018 yılı itibari ile 81 ilde uygulanmaya başlanmıştır. Evlilik öncesi rapor almak için aile hekimlerine başvuran eş adaylarına öncelikle danışmanlık hizmeti verilmektedir. Sonrasında gerekli bilgilendirilmiş onam formu imzalatılarak erkek eş adayından tarama için kan örneği alınıp halk sağlığı laboratuvarına kan örnekleri gönderilmektedir. Erkek eş adayının talasemi açısından taşıyıcı veya şüpheli çıkması durumunda kadın eş adayına da onam formu imzalatılarak tarama testi yapılmaktadır. Her ikisi de taşıyıcı çıkan çiftler genetik danışmanlık için ileri merkezlere yönlendirilmekte ve çocuk sahibi olmayı düşündüklerinde sağlıklı bebek sahibi olmaları için gereken yönlendirmeler yapılmaktadır.
1993 yılından beri 8 Mayıs tüm dünyada “Dünya Talasemi Günü” olarak kutlanmaktadır. Bu gün hastalık hakkında daha fazla bilgi edinmek ve toplumsal farkındalığı artırmak için çok önemli bir fırsattır. Ülkemizde de planlanan çeşitli aktivitelerle toplumun bilinçlendirilmesi ve hassasiyetin oluşturulması hedeflenmektedir.
Hazırlayan : Dr. Öğr. Üyesi Dilek GÜNEŞ
İstanbul Üniversitesi Çocuk Sağlığı Enstitüsü
Nadir Hastalıkları Anabilim Dalı
Kaynaklar
1. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/tarama-programlari/hemoglobinopati-kontrol-programi.html?highlight=WyJoZW1vZ2xvYmlub3BhdGlsZXJpbiIsImhlbW9nbG9iaW5vcGF0aWxlciIsImlsZWhlbW9nbG9iaW5vcGF0aWxlcmxlIiwiaGVtb2dsb2Jpbm9wYXRpbGVybGUiXQ==
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545151/
3. https://internationalthalassaemiaday.org/about/
Aramanızla eşleşen duyuru bulunamadı